«مامان، حوصلهام سر رفته!» شما تازه مشغول کاری شدهاید که کودک کنار شما میآید و همین جمله را میگوید. چند پیشنهاد میدهید، اما جوابها یکی است: «نه، اینو دوست ندارم!» در نهایت شاید برای آرامشدن فضا سراغ موبایل بروید یا مجبور شوید تمام مدت کنار او بنشینید.
اگر این صحنه برایتان آشناست، لازم نیست بیحوصلگی کودک را فوراً یک مشکل بدانید. کودکان همیشه نمیدانند با وقت آزادشان چه کنند و بعضی از آنها برای شروع بازی، به یک همراهی کوتاه و محیط مناسب نیاز دارند. هدف این نیست که کودک ساعتها تنها بماند؛ هدف این است که کمکم بتواند ایدهای پیدا کند، بازیاش را شروع کند و برای مدتی متناسب با سن خود ادامه دهد.

این جمله همیشه به معنی کمبود اسباببازی نیست. گاهی کودک برای جلب ارتباط با شما آن را میگوید، گاهی از فعالیت قبلی خسته شده و گاهی هنوز تمرین نکرده که خودش بازی تازهای طراحی کند. پیش از انتخاب راهکار بهتر است ببینیم پشت این درخواست چه نیازی پنهان است.
ممکن است کودک بیشتر روز در مهد یا مدرسه بوده و اکنون نیاز داشته باشد چند دقیقه توجه کامل شما را دریافت کند. در چنین وضعی گفتن «برو خودت بازی کن» بدون هیچ ارتباطی، احتمالاً پاسخ مناسبی نیست. گاهی ده دقیقه گفتوگو یا بازی مشترک باکیفیت شروع خوبی برای زمانی است که بعداً کودک خودش بازی کند.
بعضی کودکان وقتی کسی ایده اولیه را بدهد، مدت بیشتری مشغول میشوند؛ اما مقابل سبدی پر از اسباببازی نمیدانند از کجا شروع کنند. وظیفه والد میتواند فراهمکردن یک نقطه شروع ساده باشد، نه طراحی تمام مراحل بازی.
وقتی بیشتر لحظههای انتظار با صفحهنمایش یا سرگرمی آماده پر شود، ممکن است فکرکردن به یک بازی تازه برای کودک دشوارتر به نظر برسد. این موضوع به معنی «خرابشدن خلاقیت» یا مقصر بودن یک عامل واحد نیست؛ فقط فرصتی است برای ایجاد تعادل بیشتر در فعالیتهای روزانه. برای مدیریت این بخش، مقاله عوارض استفاده کودکان از موبایل و روشهای مدیریت آن میتواند مکمل باشد.
گاهی کودک به جای بازی به استراحت، خوراکی، تحرک یا آرامشدن نیاز دارد. اگر زمان نزدیک خواب است یا کودک پس از روزی شلوغ به خانه رسیده، انتظار بازی مستقل طولانی واقعبینانه نیست.

نه لزوماً. زمانهای کوتاه بدون برنامه میتوانند فرصت پیدا کردن ایده، خیالپردازی و انتخاب فعالیت باشند. اما نباید هر ناراحتی یا درخواست همراهی را با جمله «بذار حوصلهات سر بره تا خلاق بشی» نادیده گرفت. بیحوصلگی با رهاکردن کودک بدون حمایت فرق دارد.
راهنمای یونیسف درباره بازی آزاد و مطالب PBS Kids درباره بازی مستقل بر امکان انتخاب بازی توسط کودک، وسایل ساده و حمایت تدریجی بزرگسال تأکید دارند. هیچ زمان ثابت و یکسانی برای همه کودکان وجود ندارد؛ خلقوخو، سن، شرایط خانه و عادتهای قبلی مهماند.

پیش از اینکه از کودک بخواهید مستقل بازی کند، برای چند دقیقه تلفن را کنار بگذارید، همسطح او بنشینید و در بازی یا گفتوگو همراهش شوید. لازم نیست این مدت طولانی باشد؛ کیفیت توجه مهمتر از اجرای یک برنامه پیچیده است.
مثلاً بگویید: «بیا با هم شروع کنیم. من کمک میکنم پل رو بسازیم، بعد تو میتونی ماشینها رو از روش رد کنی.» پس از شروع بازی، حضور خود را آرامآرام کمتر کنید؛ نه اینکه ناگهانی ناپدید شوید.
انبوه اسباببازیها همیشه به بازی بیشتر منتهی نمیشود. چند انتخاب محدود و قابل استفاده به شیوههای مختلف، معمولاً برای شروع سادهتر است. مکعب، مداد رنگی، عروسک، پارچه و جعبه مقوایی میتوانند کاربردهای متنوعی داشته باشند.
اگر مرتبکردن وسایل به تنش تبدیل شده است، میتوانید از راهکارهای مقاله چگونه کودک را به جمعکردن اسباببازیها عادت دهیم؟ استفاده کنید.
برای بعضی کودکان بازی مستقل به معنای تنها بودن در اتاق نیست؛ کافی است والد در همان فضا حضور داشته باشد. مثلاً شما در نزدیکیاش کتاب بخوانید و او با قطعات ساختنی بازی کند.
اگر کودک مدام میپرسد «این رو کجا بذارم؟»، بهجای پاسخ آماده بگویید: «خودت چه فکری میکنی؟» یا «دوست داری دو راه مختلف رو امتحان کنی؟» کمک کوچک و بهموقع، استقلال را بیشتر از کنترل تمام مراحل بازی تقویت میکند.

عبارت کلی «یه کاری برای خودت پیدا کن» برای بعضی کودکان مبهم است. دو انتخاب روشن به او کمک میکند تصمیم بگیرد: «دوست داری با مدادها یه نقشه گنج بکشی یا با مکعبها یه شهر بسازی؟»
انتخابها بهتر است واقعی باشند؛ یعنی کودک بتواند نه بگوید یا مسیر بازی را تغییر دهد. اگر هیچ گزینهای را نخواست، میتوانید چند لحظه زمان بدهید و بعد دوباره بپرسید چه ایدهای به ذهنش رسیده است.
اگر کودک پیش از این همیشه همراه شما بازی کرده، درخواست نیمساعت بازی مستقل از همان روز اول ممکن است نتیجه خوبی نداشته باشد. با فاصلههای کوتاهی شروع کنید که کودک از پس آن برمیآید؛ مثلاً چند دقیقه بازی در همان اتاق. با مشاهده آمادگی او، زمان را بهتدریج بیشتر کنید.
تایمر برای بعضی کودکان کمککننده است، اما لازم نیست به مسابقه تحمل تنهایی تبدیل شود. به کودک بگویید: «من تا وقتی این چند ظرف رو جمع میکنم اینجام؛ بعد میام ببینم چی ساختی.» وعدهای بدهید که میتوانید انجامش دهید.
بازی آزاد الزاماً هدف مشخص یا نتیجه قشنگ ندارد. ممکن است کودک قطار را به سفینه تبدیل کند یا جعبه کفش را خانه عروسک بداند. تا وقتی فعالیت ایمن است، لازم نیست مرتب روش درست را نشان دهید.
اگر مکث کرد و گفت «دیگه نمیدونم چی کار کنم»، بهجای ارائه فهرستی طولانی، یک سؤال باز بپرسید: «اگه این جعبه یه مغازه بود، چی توش میفروختی؟» سپس فرصت بدهید خودش بازی را ادامه دهد.

وقتی کودک چند دقیقه خودش بازی کرده، بهجای نمرهدادن به مدت زمان، درباره تجربهاش کنجکاو شوید: «این شهر رو چطور ساختی؟» یا «دیدم برای پل یه راه تازه پیدا کردی.» این توجه به کودک نشان میدهد ایدههایش دیده شدهاند.
اگر هر بار برای تنها بازیکردن جایزه بدهیم، ممکن است تمرکز از لذت بازی به دریافت پاداش منتقل شود. تشویق کلامی مشخص و علاقه واقعی به تجربه کودک کافی است.
سن بهتنهایی تعیینکننده نیست و جدول زیر نسخه قطعی برای همه کودکان نیست. این پیشنهادها فقط کمک میکند انتظار خود را با مهارت و نیاز کودک تنظیم کنیم.
| گروه سنی | رفتار معمول کودک | پیشنهاد والد |
|---|---|---|
| ۳ تا ۴ سال | نیاز بیشتر به حضور و شروع بازی با کمک | بازی مشترک کوتاه و ماندن در نزدیکی کودک |
| ۵ تا ۶ سال | توانایی بیشتر برای ادامه یک ایده آشنا | دو انتخاب محدود و سپردن ادامه بازی به کودک |
| ۷ تا ۸ سال | برنامهریزی بیشتر برای فعالیت دلخواه | پروژههای کوچک مانند ساخت کاردستی یا داستان |
| موقعیت | واکنش کماثر | واکنش کمککننده والد |
|---|---|---|
| کودک نمیداند چه بازی کند | «این همه اسباببازی داری، چرا غر میزنی؟» | «میفهمم دنبال یه کار جالبی. دوست داری نقاشی کنی یا سازه بسازی؟» |
| کودک فقط بازی با والد را میخواهد | «من همیشه باید سرگرمت کنم؟» | «پنج دقیقه با هم شروع میکنیم و بعد تو ادامه بده.» |
| کودک از بازی قبلی خسته شده | «تا حوصلهات سر رفت برو سراغ گوشی.» | «میتونی کمی استراحت کنی و بعد یه ایده پیدا کنیم.» |
| کودک در میانه بازی گیر میکند | انجامدادن همه مراحل بازی به جای کودک | «این قسمت رو خودت امتحان کن؛ من نزدیکت هستم.» |
برای چنین زمانهایی، داشتن چند ایده آماده میتواند شروع بازی را آسان کند؛ اما قرار نیست فهرست بازیها جای مهارت پیدا کردن سرگرمی را بگیرد.
اگر به ایدههای بیشتری برای بازیهای خانگی علاقه دارید، دوره ۴۴ بازی خانگی هدفمند؛ جایگزینی سالم برای موبایل میتواند مجموعهای از فعالیتهای قابلاجرا در خانه را در اختیارتان بگذارد؛ البته هدف مقاله حاضر همچنان افزایش توانایی کودک برای انتخاب و ادامهدادن بازی خودش است.

تمرین بازی مستقل قرار نیست جای توجه عاطفی والد را بگیرد. در چارچوب فرزندپروری مثبت، ارتباط و مرزبندی مهربانانه میتوانند کنار فرصت تجربه مستقل قرار بگیرند.
اگر کودک فقط گاهی از بیحوصلگی شکایت میکند، معمولاً جای نگرانی خاصی نیست. اما اگر برای مدت طولانی تقریباً به هیچ بازی یا فعالیتی علاقه نشان نمیدهد، از ارتباط با دیگران کناره میگیرد، خلقوخو یا خوابش تغییر چشمگیری کرده یا بیحوصلگی با افت عملکرد روزمره همراه است، بهتر است موضوع را با پزشک یا متخصص سلامت روان کودک در میان بگذارید. این نشانهها لزوماً به معنی وجود اختلال نیستند و نیاز به بررسی شرایط کلی کودک دارند.

کودکی که مدام میگوید «حوصلهام سر رفته»، ممکن است بیش از یک سرگرمی جدید، به کمک در شروع بازی، فرصت انتخاب یا چند دقیقه ارتباط واقعی نیاز داشته باشد. با آمادهکردن محیط ساده، کمکردن انتخابهای گیجکننده، شروع مشترک کوتاه و کنار رفتن تدریجی والد میتوان به کودک فرصت داد دنیای بازی خودش را بسازد.
قرار نیست تمام دقیقههای روز پر باشد؛ مهم این است که کودک بداند میتواند از یک زمان آرام، ایدهای برای بازی و کشف پیدا کند.
در بافملی، باور داریم هر والد آگاهی، میتواند آیندهای روشنتر برای فرزندش بسازد. ما جدیدترین آموزشها و نکات علمی فرزندپروری را از سراسر دنیا انتخاب میکنیم و با زبان ساده در اختیار شما میگذاریم.